Wat is stresscoaching? Hoe kan stresscoaching je helpen?

Kan stresscoaching daadwerkelijk helpen bij stressklachten? En hoe werkt dat dan? Hoe kun je als ervaren professionals betekenisvol omgaan met stress? Ik stel je kort voor aan Martijn, Jaïr en Claire. Zijn zijn cliënten uit mijn praktijk met stressklachten. Alle drie werken ze op hbo- of academische niveau in de omgeving van Utrecht. En ze hebben alledrie zoveel last van stress dat het hun leven ontregelt. Op enig moment besloten ze hulp te vragen en ze vertelden ongeveer dit:

Martijn: ‘Ik ben onlangs voor de liefde van Twente naar Utrecht verhuisd. Mijn vrouw heeft een managementfunctie hier in de buurt daardoor ze min of meer gebonden is aan de stad. Nu woon ik dus in een stijlvol herenhuis in Utrecht-Oost. De liefde bloeit, maar tjonge wat voel me hier vaak eenzaam. Ik mis de Twentse humor, de rust, ruimte en nuchterheid. Alleen al de drukte op straat als ik ’s ochtends mijn huis uitga. Het overweldigt me nog iedere keer. Thuis in Twente kende ik iedereen en voelden de mensen warmer. In Utrecht is iedereen toch meer op zichzelf. Vaak als ik alleen ben begint het te razen in mijn kop. Ik slaap nu niet goed en sleep me door de dagen. Ik kan maar moeilijk genieten van mijn nieuwe bestaan. Maar ja, ‘wat moe-k d’r met’ (wat moet ik ermee?)’.

Jaïr: ‘Ik ben neuroloog in het academisch ziekenhuis. Ik hou zielsveel van mijn werk. Het is inhoudelijk zo complex, maar soms kan ik met mijn werk het leven van mensen redden of verbeteren in kwaliteit. Maar sinds ik de 50 gepasseerd ben, merk ik dat het steeds meer moeite kost om al het werk gedaan te krijgen. Ik wil ook graag mijn sociaal leven op orde te houden, er zijn voor mijn vrouw. En studeren, hè? Mijn vak staat nooit stil. Ik voel steeds meer angst een medische misser te maken. Mijn leven lijkt steeds meer op een oneindige takenlijst. Ik voel me steeds meer afgestompt. Als ik denk aan de lange periode dat ik nog moet werken tot aan mijn pensioen, krijgt ik soms donkere gedachtes. Ik zou zo graag van mijn spanning afraken en weer bevlogenheid ervaren’.

Claire: ‘Ik ben van mezelf behoorlijk energiek, altijd in voor een lolletje. Ik ben ook best goed in mijn vak, al zeg ik het zelf. Dat is allemaal leuk, maar toch voel ik me vanbinnen vaak opgejaagd. Alsof ik niet helemaal thuis ben bij mezelf. Alsof ik steeds op de verkeerde plek ben, in het verkeerde lijf ofzo. Ik moet me ook geregeld ziek melden, dat helpt natuurlijk niet. Het werk blijft dan enkele dagen liggen en dat moet ik later weer inhalen. Die herhaalde cyclus is zo zwaar dat vakanties nooit te vroeg komen en altijd te kort duren’.

Wat is stress nu eigenlijk?

Zoals je uit bovenstaande voorbeelden leest, kan stress in veel verschillende situaties voor komen. En zich op veel verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld maar niet uitsluitend:

  • Fysiek: hoofdpijn, rugpijn, vastzittende spieren
  • Mentaal: concentratieproblemen, piekeren, rusteloosheid
  • Emotioneel: angst, woede, verdriet, schaamte

Je zou willen dat we stress konden uitzetten, maar het hoort bij onze menselijke natuur zoals ademhalen en ons kloppend hart. Het is in zekere zin ook gezond. Denk bijvoorbeeld aan de prestatiespanning voor een belangrijke presentatie. De stress helpt je om te focussen en op het juiste moment te kunnen presteren.

Hoe ontstaat stress?

Stress bestaat uit een complexe keten van lichamelijke reacties. Zodra je gevaar bespeurt, zorgen je hersenen dat de stresshormonen cortisol en testosteron razendsnel in omloop komen. Hierdoor word je lichaam van de pauzestand gehaald en in vecht- of vluchtmodus gezet. Een fractie van een seconde is voldoende. Het was cruciaal om te overleven toen onze omgeving werd bevolkt door vijandige stammen, bloeddorstige wolven of dodelijke stormen.

Deze ketenreactie is een van de oudste systemen in ons brein. Het behoort tot onze hardware. Hoe hard je ook probeert te bedenken dat stress je niet helpt en weg mag, het laat zich niet zo maar aan de kant zetten. Je kunt dus maar beter proberen te achterhalen waarom je last hebt van stress.

Het stresssysteem is ontworpen om te overleven in een primitieve omgeving. Het kent geen carrièrekansen, glazen plafonds of prestatie-targets. Het weet niets over ambities of complexe relaties. Het begrijpt geen machtspolitiek, discriminatie of uitsluiting. Onze tijd is zo complex is dat ons lichaam soms reageert alsof er voortdurend gevaar is. Waar een wolf kwam en ging, gebeurt dat niet met een veeleisende directeur, je kind dat gepest wordt op school of een naaste die mantelzorg nodig heeft. Smartphone en internet, vormen van efficiënter werken, de eindeloze prikkels die we krijgen en de eisen die de maatschappij aan ons stelt, houden ons stress-systeem voortdurend actief. De spiegel van stresshormonen blijft hierdoor gedurende lange tijd hoog. Hierdoor hebben we moeite onze rust te vinden. Door gebrek aan stress worden we prikkelbaarder.

Wat kan ik tegen stress doen?

Veel aanbod op het gebied van stress richt zich op de symptomen ervan of helpen je algemene balans te versterken. Denk bijvoorbeeld aan yoga, meditatie, hardlopen, wandelen, gezond eten, etc. Het aanbod is onbeperkt. Het kan je helpen afleiding te vinden en te leren ontspannen. Een algehele betere mentale balans is helpend om beter met stress om te kunnen gaan.

Nog belangrijker is het echter om de bron van je stress te achterhalen en weg te nemen. Soms is die heel duidelijk en lukt het je zelf. Op andere momenten heb je misschien het gevoel in kringetjes te denken en er niet meer goed uit te komen. Hoewel het dan voor jezelf als een onmogelijke opgave kan voelen, kan stresscoaching soms al in enkele sessies helpen anders tegen jezelf in je stressvolle situatie aan te kijken.

Hoe helpt stresscoaching?

Cliënten werken gelijktijdig aan drie elementen om tot een blijvende verandering te komen:

  1. Aanvaarding: ik heb stress, dus ik besta
  2. Drieslag leren: op zoek naar de onderliggende oorzaken
  3. Heel de mens: je bent meer dan je gedachtes
  1. Aanvaarding: ik heb stress, dus ik besta

Nu je weet dat stress een oeroud systeem is dat bedoeld is om als soort te overleven, is het dan niet beter een beetje vriendelijk tegen jezelf te doen? Veel cliënten zijn hard en veroordelend naar zichzelf, alsof zij schuldig zijn aan hun eigen stress. Opvallend vaak vinden mensen het stom van zichzelf dat ze zoveel klachten hebben. Ze zijn boos op zichzelf omdat ze het niet onder duim weten te krijgen.

Het stresssysteem komt echter sneller tot rust als de veroordelende stemmen worden geluwd. Omdat een stresscoach als geen ander begrijpt dat stress niet een kwestie van schuld is, is het eenvoudig begripvol te reageren. Beter dan de stress te veroordelen proberen cliënt en begeleider samen te begrijpen wat in het stress-systeem precies activeert. Soms is een hele zoektocht om het helder te krijgen, omdat er veel verschillende zaken gelijktijdig spelen. Maar vaak, als het eenmaal helemaal duidelijk is wat het veroorzaakt, kan de stress ook weer snel helemaal verdwijnen.

  1. Drieslag leren

Het begrijpen wat stress nodig heeft, heet in de theorie ook wel ‘drieslag leren’. Ter illustratie kun je iemand met honger vis geven (enkelslag), een hengel (dubbelslag) of leren hoe je een visnet maakt (drieslag). Zo zal een sportschool beweren dat je stress verdwijnt door te komen sporten. Maar als dat niet helpt, is het belangrijk het hele systeem van oorzaken en gevolgen in kaart te brengen. Hulp van buiten is daarbij soms noodzakelijk.

Zo bleek de verse Utrechter Martijn het ook moeilijk te vinden zijn eigen behoeftes aan te geven. Daardoor had hij geen eigen ruimte in huis en ondernam ook nog weinig eigen activiteiten.

Neuroloog Jaïr gaf aan moeite te hebben met grenzen bewaken. Een onderliggend verhaal blijkt te gaan over zijn opvoeding waarin hij veel moest zorgen voor zijn ouders omdat zijn jongere zusje ernstig ziek was. Niet geheel toevallig ook een neurologische aandoening.

Voor advocaat Claire bleek het systeem eronder nog wat venijniger. Zij lijdt aan een medische aandoening waardoor haar ongesteldheid heftig verloopt. Zij vond dit echter zo irritant dat ze het compleet negeerde. We konden nu stilstaan bij de vraag wat haar aandoening eigenlijk van haar vraagt.

 

  1. Heel de mens: je bent meer dan je gedachtes

Vaak vragen cliënten zich af hoe nieuwe inzichten beklijven. Het werkt echter eerder andersom. Zolang je moet onthouden en bedenken wat je moet doen, heeft de echte verandering nog niet plaatsgevonden. In dit verband spreken we vaak over het verschil tussen iets weten, je bewust zijn van iets en het beseffen. Pas als je volledig besef hebt van de betekenis van een situatie of gebeurtenis, ben je in staat jezelf te mobiliseren tot verandering.

En als je eenmaal verandert, verandert alles mee. Dus niet alleen je gedachtes en inzichten erover, maar ook je lichamelijke gevoelens, je emoties, je contacten met anderen. De verandering is pas compleet als je niet meer kunt voorstellen hoe je het ooit anders hebt kunnen doen. De nieuwe situatie is je normale vertrekpunt geworden. Hoe je het voorheen deed, wordt een herinnering.

Stresscoaching samengevat

Stress los je op door in eerste instantie te proberen aanvaarden hoe de situatie nu is. Je hebt geen schuld aan je stress (zelfs al zou je hebben bijgedragen aan de stressvolle situatie). Daarna kun je onderzoeken wat de stress precies veroorzaakt. Door niet alleen naar rationele zaken te kijken, maar ook te letten op andere aspecten zoals emoties, gevoelens en sociale aspecten kun je dit ontdekken. Omdat het lastig is jezelf op een goede manier te observeren, kan een stresscoach je daarbij helpen.

Martijn vond eindelijk zijn plek in Utrecht nadat hij besefte dat afwachten tot hij gewend is aan de nieuwe situatie niet voldoende is. Na enkele sessies werd dit duidelijk. Dat leidde ertoe dat hij een eigen ruimte in het huis inrichtte als ‘Twente-kamer’, met wat oude meubelen van huis en eigen foto’s van de streek. Vanaf die plek bedacht hij weer het initiatief om op zoek te gaan naar andere Twentenaren in de omgeving. Bleek dat nota bene zijn Utrechtse buurman ook in Twente was opgegroeid.

Jaïr besefte dat zijn oude manier van werken gewoon niet meer past bij zijn ouder wordende lijf. De rek raakt eruit. Hij besloot dit bespreekbaar te maken bij het hoofd van zijn afdeling. Ze wisten het rooster zo aan te passen dat hij wat meer tijd kreeg voor patiëntenzorg. Bovendien kon hij meer tijd besteden aan het opleiden en begeleiden van specialisten in opleiding.

Claire ontdekte dat ze niet minder naar de klachten van haar lichaam moest luisteren, maar juist beter. Ze besprak voor het eerst haar klachten met haar werkgever. Samen bekeken ze hoe ze het beste met haar klachten kon omgaan in plaats van ze te blijven negeren. Nu werkt ze vier dagen per maand (rondom de verwachte ongesteldheid) standaard vanaf huis waarin ze ‘vrije werkzaamheden doet’, zoals nieuw beleid bedenken. Zodra de klachten zich weer aandienen, neemt ze haar medicatie en kruipt ze in bed. Zo gaan haar klachten snel en soepel voorbij en mist ze nauwelijks werk.

Eerste stappen bij stress

Veel mensen lijken te denken dat het normaal is om gestrest door het leven te gaan. Dat is echt meestal helemaal niet nodig. De meeste cliënten zijn na 5 tot 10 gesprekken blijvend klachtenvrij. Niet voor niets wordt stresscoaching gemiddeld hoger dan een 9 geëvalueerd. Loop je ook met stressklachten rond? Neem dan gerust contact op voor een vrijblijvende kennismaking.

Menu